سهردێرهكان
- تاوانی ئەنفال بۆ نەوەکانت بگێڕەوە! با گۆپتەپە دووبارە نەبێتەوە… سروە نوری ئەزیز
- عەجاج وەک ئایشمان ………………..سەیوان محەمەد
- لە سێدارەدانی عەجاج و لە گۆڕنانی دۆسێی جێنۆساید ……………………………هۆمەر محەمەد
- خراپەکاریی سادەکردنەوە: ستراتیژی سادەکردنەوەی تاوانەکانی جینۆساید لای دەستەبژێری سیاسی کورد. ……………….. ئیبراهیم سادق مەلازادە
- عجاج التكريتي بين عقوبة الدنيا وحساب الآخرة. د. سەربەست نادرعبدول
لە پێناوی شکۆی پاڵەیی یاخود فەیلیەکاندا هەڵوەستەیەک لە بڕیای (٤٧٤) هۆمەر محەمەد
لە پێناوی شکۆی پاڵەیی یاخود فەیلیەکاندا هەڵوەستەیەک لە بڕیای (٤٧٤)
کوردانی فەیلی لە میانەی سیاسەتی چەوسانەوە و توندوتیژیی ڕژێمی بەعسدا، ڕووبەڕووی هەڵوەشاندنەوەی خێزان و پەرتەوازەکردنی کۆمەڵایەتی بوونەوە. ڕژێمی بەعس، لە چوارچێوەی پرۆسەی جینۆسایدی کوردە فەیلییەکاندا، تەنها بە دەرکرن و دەستبەسەرداگرتنی ماڵ و موڵکیان نەوەستا، بەڵکو دەستی بۆبنەما کۆمەڵایەتیەکان و پەیوەندییە خێزانییەکانیشیان برد.
سەرۆک کۆمار “سەدام حوسێن” بڕیاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی بە ژمارە ٤٧٤ لە ڕێکەوتی ( ١٥ /٤ / ١٩٨١)ی دەرکرد. ناوەرۆکی ئەو بریارە. بریتیە لەوەی هەر پیاوێکی عێراقی ئەگەر هاوسەرگیری لەگەڵ ژنی فەیلی کردووە، دەبێت لێیان جیا ببنەوە. لەبەرانبەر ئەم ملکەچ بوونەش خەڵات دەکرێن بە بەبڕی (٤٠٠٠) چوار هەزار دیناری عێراقی ئەگەر سەربازبێت و بەبڕی (٢٥٠٠) دوو هەزار و پێنج سەد دینار ئەگەر کەسێکی مەدەنی بێت.
ئەم بڕیارە پلانێکی رێکخراوی دەوڵەت بوو بۆ هەڵوەشاندنەوەی خێزان و جیاکردنەوەی هاوسەرەکان، ئامانجیش پاکتاوی ڕەگەزی و لەناوبردنی شوناسی نەتەوەیی فەیلییەکان بوو. هێشتا هیچ بەڵگەیەکم لەبەردەست نییە ئەو ژنانەی (تەڵاق دەدران) چارەنوسیان چی بووە کوژراون یان دەرکراون؟!
ئەم بریارەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی شۆڕش، قۆناغێکی مەترسیداری ژیانی فەیلیەکان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و سیاسیەوە دەردەخات، ئەوەنیشان دەدات کە ڕژێمی ئەو کاتەی عێراق بۆ پاکتاوکردنی کوردانی فەیلی و سڕینەوەی شوناسیان هەموو ڕێگایەکی نامرۆڤانەی گرتووەتەبەرو پەیڕەوی هەموو ڕێکارێکی کردووە.
بڕیارەکە تەنها ڕێکارێکی کارگێڕی سادە نەبووە، بەڵکو بەشێکی سەرەکی بوو لە پڕۆژەی جینۆسایدێکی ڕێکخراو کە ئامانجی تێکدانی شیرازەی کۆمەڵایەتی و هەڵوەشاندنەوەی خێزان و سرینەوەی بایۆلۆژیی ئەم پێکهاتە نەتەوەیی و مەزهەبییە بوو.
لێرەدا دەوڵەت دامەزراوەیەکی ترسناک و وێرانکارە، تەنانەت دەست دەخاتە ناو وردەکاریی ژیانی تایبەتی مرۆڤەکانیشەوە، بەها کەلتووریی و مرۆییەکانیش دەشێوێنی و هاوسەرگیریی نێوان مرۆڤەکانیش دەخاتە خزمەتی فاشیزم و جێبەجێکردنی مەرامە سیاسییەکانی و چەسپاندنی بیرۆکەی باڵادەستی نەتەوەی عەرەبی.
لە ڕووی سیاسییەوە، ئەم بڕیارە لە کاتێکی هەستیاردا دەرچوو کە عیراق خرابووە ناو گێژاوی جەنگەوە لەگەڵ ئێران. ڕژێم لەناو هەراو تەپوتۆزی جەنگدا خەریکی ئەم تاوانەنامرۆڤانەیە بوو، ویستی لە ڕێگەی ئەم یاسایەوە جۆرێک لە یەکدەستیی نەتەوەیی و مەزهەبی زۆرەملێ دروست بکات و کوردانی فەیلی وەک توخمێکی بێگانە لە جەستەی کۆمەڵگەی عێراقیدا جیابکاتەوە. ئەویش لەبەر سێ هۆکار (کوردبوون و شیعەبوون و دەوڵەمەندبوون) چونکە فەیلییەکان هەموو جومگە گرنگەکانی ئابووری شارەکانی عێراق بەتایبەتی بەغداو کوت و بەعەقوبەو عەمارەیان بەدەستەوە بوو.
دیاریکردنی خەڵاتی دارایی بۆ ئەو پیاوانەی لە هاوسەرە فەیلییەکانیان جیا دەبنەوە، سوکایەتیپێکردنە بەمرۆڤبوونی کوردانی فەیلی و سوکایەتی کردن بوو بە هاووڵاتیبوونی عێراقیش. چونکە جیابوونەوەی هاوسەرەکان تەنها پرۆسەی لێک جیابوونەوەی دوو مرۆڤ نەبوو، بەڵکو سەرگەردان کردنی هەزاران منداڵ و کۆیلەکردنی مرۆڤ بوو لەبەرانبەر برێک پارەدا. هاوکات ترساندنی مرۆڤی عیراقی بوو لە ژیانی خۆی بەتایبەتیش ئەگەر لەگەڵ فەیلییەکدا هاوسەرگیر بێت.
دەوڵەت دەیویست بیسەلمێنێت کە نەتەوەی عەرەب لەوە پیرۆزترن لەگەڵ بێگانەیەکدا بژی چ جای وەچەی لێ بخاتەوە ئەوە جگەلەوەی ملدان بەو سیاسەتە بەواتای ئینتیما بۆ حزب و سەرۆک بەواتای لە سەروو ئینتیما بۆ خێزان و بەها ئەخلاقییەکان بێت، بەمەش هاووڵاتیی گۆڕی بۆ جێبەجێکارێکی ملکەچ و تۆقیو کە بەبێ ویستی خۆی لە بەرانبەر بڕێک پارەدا ئامادەیە ماڵی خۆی بڕوخێنێت و خێزانەکەی هەڵبووەشێنێتەوە.
لە ڕوانگەیەکی کۆمەڵایەتییەوە، ئامانجی قووڵی ئەم بڕیارە لێدانی ڕەگ و ڕیشەی کوردانی فەیلی بوو لە ناو پێکهاتەی عێراقدا. ژن وەک پارێزەری کلتوور و زمان و شوناس لە ناو خێزاندا دەبینرێت، بۆیە کاتێک دەوڵەت ژنی فەیلی دەکاتە ئامانج، لە ڕاستیدا دەیەوێت سەرچاوەی گواستنەوەی ئەو شوناسە بۆ نەوەکانی داهاتوو بنەبڕ بکات. ئەمە جۆرێک بوو لە پاکتاوی ڕەگەزیی یاخو (جێنۆسایدی سپی) کە تێیدا هەوڵ دەدرا نەوەیەکی نوێ بە بێ دایک و بە بێ مێژوویەکی فەیلی دروست بکرێت. دروستکردنی ئەم دابڕانە کۆمەڵایەتییە وای کرد کە خێزانەکان بکەونە ناو دڵەڕاوکێیەکی بەردەوام و متمانە لە نێوان هاوسەرەکاندا نەمێنێت، کە ئەمەش لوتکەی دڕندەیی دەسەڵات نیشان دەدات لە سوکایەتیکردن بە شکۆی مرۆڤ.
لەکۆتاییدا، دەکرێت بگوترێت کە ئەم بڕیارە پەیامێکی سیاسیی ڕوونی لەپشت بوو بۆ ئامادەکردنی زەمینەی دەروونی و کۆمەڵایەتی بۆ پرۆسەکانی ڕاگواستنی بەکۆمەڵ و کۆمەڵکوژی کە دواتر ڕوویاندا. کاتێک دەوڵەت نرخ لەسەر ژنی پێکهاتەیەک دادەنێت و جیابوونەوە لە ژنی فەیلی دەکاتە نیشانەی دڵسۆزی بۆ نیشتمان، ئەوا بە کردەوە نەک تەنها پێکهاتەی فەیلی لە بازنەی مرۆڤبوون دەردێنێت. بەڵکو هاوڵاتیانیش کە بەپیر بڕیارەکەی دەوڵەتەوە دەچن لەمرۆڤ بوون دەخات.
ئەمە هەنگاوێکی بەرایی بوو بۆ ئەوەی کۆمەڵگە لە ئاستی ئەو تاوانە گەورانەی دواتر ڕوویان دا بێدەنگ بێت، چونکە پێشتر لە ڕێگەی ئەم بڕیارانەوە وێنەی کوردانی فەیلی وەک مەترسی و وەک کڕین و فرۆشتن لە ناو هۆشی کۆمەڵایەتیدا چەسپێنرابوو.
بەهیوام ئەمە ببێتە وانەیەک بۆ هەر مرۆڤێک بەتایبەتی کورد
هاوکات بیرخستنەوەی شەرمەزارییەکیش بێت بۆ هەر کەسێک کەلایەنگری دەسەڵاتی فاشیزم و هێزە سەرکوتکەرەکانە جا سەربەهەر حزب و ئایدۆلۆژیایەک بن.
