سهردێرهكان
- جینۆسایدی کورد و جینۆسایدی جولەکە. -………………… سروە نوری ئەزیز
- لە نێوان قەفەسی ئایخمان و حکومەتی فەرامۆشیدا. – …………………. د.کامەران محەمەد
- تاوانبارانی جێنۆساید پۆلێن ناکرێن بۆ گەورەو بچوک. –………………… هۆمەر محەمەد
- عەجاج” ناوێك پڕ بە پێستی خاوەنەکەی! دلێر محەمەد نوری
- “حەجاج لە ئۆرشەلیمی کوردستان!” ………….. ئیبراهیم سادق مەلازادە
جینۆسایدی کورد و جینۆسایدی جولەکە. -………………… سروە نوری ئەزیز
جینۆسایدی کورد و جینۆسایدی جولەکە
سروە نوری ئەزیز
شایهتحاڵێکی گوندی گوڵهجۆی گهرمیان که له ئهنفال ڕزگاری ببوو گێڕایهوه:
“… کات ئێوارهیهکی درهنگ بوو بۆ ههر ئۆتۆمبیلێک چاڵێک ههڵکهنرابوو، خراینه ناو چاڵهکانهوه. کهسێک دهنگی لێوهنههات، نهکهسێک خۆی ڕاپسکاند، نهکهسێکیش قیژهیهکی کرد، ئهو دهنگهی که هات دهنگی ئهفسهرهکه بوو، دوابهدوای ئهوهیش دهنگی گولله. له دوولای چاڵهکهوه بۆمان دانیشتبوون. گوللهیهکم بهرکهوت و ههڵسامهوه و به لێژایی چاڵهکهدا ههڵگهڕام. سهربازهکه پاڵێکی تریشی پێوهنام و گوللهیهکی تریشم بهرکهوت. سهربازهکان بڵاوبونهوه و بلدۆزهرهکانیان کهوتنه ئیش. به چاڵهکهدا ههڵگهرام، که ئاوڕم دایهوه لاشهی ههموویانم بینی، دایکم، خوشکهکانم، پوورم، …”.
شایهتحاڵێک که له کۆمهڵکوژی سهردهمی نازییهکان، ڕزگاری ببوو بۆ قوتابیهکانی گێرایهوه:
- “چاڵهکهم بیره، تهختهیهکی درێژ، ژنێک له سهر تهختهکه وهستا بوو مناڵهکهی بهباوهشهوه بوو. تهقهیان له ژنهکه کرد و به مناڵهکهیهوه کهوته ناو چاڵهکهوه.
- مناڵهکهشیان کوشت؟
- نا، دایکهکهیان کوشت، که کهوته چاڵهکهوه مناڵهکهشی به باوهشهوه بوو.”
٢٧ی مانگ جهنیوهری ساڵی ١٩٤٥ هێزهکانی خاچی سوور گهیشتنه ئۆردوگای ئاشویدز، کارگهی مردن، له پۆڵهندا. کاتێک دهرگای ئۆردوگاکهیان کردهوه دیمهنێکی ترسناک، پڕلهکارهسات، دیمهنی ئهو کارگهیهی که مردنی بهبهرههم دههێنا، ڕووبهڕوویان بووە وه. کاتێک دهرگای ئهم ئۆردوگایه کرایهوه دنیای دهرهوه تێگهیشت ١٢ ساڵی سهردهمی تاریکی نازییهکان چی دروستکردوه و چی بهبهرههم هێناوه.
ساڵی ٢٠٠٥ کۆمهڵهی نهتهوه یهکگرتوهکان ٢٧ی مانگی جهنیوهری کرده ڕۆژی نێونەتەوەیی بۆ وەبیرهێنانەوەی جینۆساید و بهرزڕاگرتنی قوربانیهکانی جینۆساید، له سهردهمی تاریکی نازییهکاندا. له سوید ههموو ساڵێک یادی ئهم ڕۆژه دهکرێتهوه و چهندین کۆڕ و سێمنیار ڕێکدهخرێت.
به پێی ڕاپۆرتێکیMiddel East Watch Human Rights Watch/ به کۆمهڵکوشتنی خهڵکی کورد هیچ جیاوازییهکی لهگهڵ به کۆمهڵکوشتن و جینۆسایدی جولهکهکاندا لهسهردهمی نازییهکاندا، نیه.
تاوانی جینۆسایدی جولهکه تا ئێستاش، له دوای تێپەڕبوونی نزیکەی هەشتا ساڵ کاری لەسەردەکرێ و دانهخراوه، تاوانباران لەهەر شوێنێک بدۆزرێنەوە، ڕاپێچی بەردەم دادگا دەکرێ. لێکۆڵینهوه و تۆژینهوه له زانکۆکانی ئهوروپا و ئهمهریکا به بهردهوامی لهسهر ئهم تاوانە دهکرێت.
دۆزینەوەی شایەتحاڵ، بهدۆکومێنتکردن، تۆژینەوە و لێکۆڵینەوە لە تاوانەکانی ئهنفال و ههڵهبجه و تاوانەکانی نێو زیندانه تاریکهکانی بهعس، و وەرگێڕانی ئەم دۆکۆمێنتانە، بەتایبەت بۆ زمانی ئینگلیزی، پرۆسهی دانپێنانی ئەم تاوانانە لەلایەن حکومەتەکانی ئەوروپاوە خێراتر دەکا و ئاسانتر دەتوانرێ تاوانبارانی جەنگ بدۆزرێنەوە، لە دادگای لاهای، یا دادگایەکی دیکەی نێودەوڵەتی،لە دەرەوەی دەوڵەتی ئێراق، دادگاییبکرێن.
بەو هیوایەی کە کورد، لە ئێستادا کە دادیگاکردنی یەکێک لە تۆمەتبارانی جەنگ لە بەغدا بەڕێوەدەچێ، سوود لەم دەرفەتە وەربگرێ و کاری پێوسیت بۆ دادگایکردنی حەجاچ لە دادگای نێودەوڵەتی لاهای بکا. دیارە بۆ ئەم مەبەستەش دروسبتوونی لۆبییەکی بەهێز، لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمریکا و لە ناوەندە نێودەوڵەتیەکاندا، پێویستیەکی هەنووکەییە.
با هەرگیز ڕێگەنەدەین مێژووی ئێمە ببێتە دواڕۆژی نەوەکانمان.
