کۆمەڵێک بیرۆکەو پێشنیار بۆ دیدێکی نوێ بۆ یادکردنەوەی تاوانەکانی جێنۆساید …………………………هۆمەر محەمەد
دیدێکی نوێ بۆ یادکردنەوەی تاوانەکانی جێنۆساید
هۆمەر محەمەد
لەماوەی کاردنمدا لە دۆسێی ئەنفال بەتایبەتی و جێنۆسایدی کورد بەگشتی هەتا ئێستا چەندین بیرۆکەو پێشنیارم خستووەتە ناو مێدیاو بەردەم ڕای گشتی ئەگەرچی بەشێوەیەکی سنوردار پێشوازییان لێکراوەو بەدەنگەوە هاتن هەبووە، بەڵام هێشتا کاریگەرییەکی ئەوتۆیان نەبووە هەتا جێگەی باس بن یان بووبن بەکەلتووری کۆمەڵایەتی و سیاسی و ببن بەبنەما بۆ هەستانەوەی قوربانی و توخمێکی کاریگەرو چالاک بۆ دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی دامەزراو کەوەک کۆمەڵگەیەکی ئامادە بەرپەرچی جێنۆساید بداتەوە.
دانانی ئەم پێشنیارانە ئەگەرچی ساڵی ٢٠١٢ زۆربەیان لە گۆڤاری ئەنفالستاندا و ساڵی ٢٠١٤ دا لە کتێبێکدا بەناو نیشانی (دیدێکی نوێ بۆ یادکردنەوەی تاوانەکانی جێنۆساید) بڵاوکراوەتەوە ئێستاش لەماڵپەڕی ئەنفالستاندا تەنها بۆ ئەوە نییە بیرۆکەو پێشنیارەکان (خاوەندارێتی)یان پارێزراو بێت هێندەی ئامانج ئەوەیە وەک بەرچاو ڕوونیەک لەبەردەست و دیدەبن بۆئەوەی چۆن یادی ئەنفال بکەینەوەو چۆن بەرەو یادەکان بچین و چۆن کۆمەڵگە بونیات بنێینەوە.
پێشنیارەکان بریتین لە
- لەهەموو شاروشارۆچکەکاندا لەتوانادا هەیە، ژورێک وەک ستۆدیۆ ئامادە بکرێت بۆ تۆمارکردن (ریکۆرد)ی چیرۆکەکان.
- هەموو گوندێک دەتوانێت ژورێک لە قوتابخانەی گوندەکەی یان مزگەوت یاخود ژوورێکی تایبەت دروست بکرێت بۆ هەڵگرتنی کەلوپەل و وێنەی شەهیدەکان و ئەنفالکراوەکان.
- لەهەموو دەروازەیەکی گوندەکان تەنانەت ئەگەر ئاوەدانیش نەکرابێتەوە ناوی هەموو شەهیدان و ئەنفالکراوانی گوندەکە لەدەروازەی گوند یاخود لەناوەڕاستی گوندیان هەرشوێنێک کەخەڵکەکە بەشیاوی دەزانن بنوسرێت. خۆشبەختانە ئەم خاڵە زۆرێک لەگوندەکان بەتایبەتی لەگەرمیان و لەبالیسان جێبەجێکراوە.
- هەموو ماڵێک دەتوانێت لەدیوی دەرەوەی ماڵەکەی لەسەر تابلۆیەک ناوی شەهیدەکانی یان ئەنفالکراوەکانی بنوسێ و هەڵیواسێت. ئەمە بەهایەکی دۆکێومێنتی دەبێت و هەمیشە ناوو یادەوەری شەهیدان و ئەنفالکراوان لەبەردیدە دەمێننەوە.
- هەر گۆڕێکی بەکۆمەڵ هەڵدرایەوە ئەگەر لەخوارووی عێراق بن باشتر وایە بەردێکی گەورەی لە چیاکانی کوردستانەوە بۆ ببرێت و دوای هەڵدانەوەی لە شوێنەکەی یاخود لەتەنیش چاڵەکە دابندرێت. (ئەگەر ناوی کەسەکان ناسرابوونەوە دەتوانرێت ناویان لەسەر ئەو بەردە هەڵبکۆڵدرێت ئەگەرنا تەنها ژمارەی کەسەکان و ناوی لایەنی جێبەجێکاری لەسەر هەڵبکۆلدرێت.
- ڕۆژانی یادەکان بکرێن بەڕۆژی ئاشتبوونەوە لەتاکەوە بۆ کۆ هەتا دەبێتە کەلتووری کۆمەڵایەتی. ئەم خاڵە دەکرێت حزبەکانی کوردستانیش بگرێتەوە.
- ڕۆژێکی یادەکان هەڵەبجە یان ئەنفال یاخود هەریادێک بێت دابنرێت بۆ ڕۆژی سەرنەبرین.. ئەم خاڵە زۆر گرنگە لەبەرئەوەی وەک رێزلێنانێک لە مرۆڤانەی لە نوگرەسەلمان و دوبزو لەبرسان مردن، یاخود لەهەموو پەلەوەرو گیاندارە کێوی و ماڵیانەی بەچەکی کیمیایی مردن یان لە تاوانی ئەنفالدا بەتاڵان بران.
- رۆیشتن بۆ سەرمەزاری شەهیدان و ئەنفالکراوان بە پیادە ڕۆیی بێت. بۆئەوەی کۆتایی بەتەراتێنی ماشێنی های مۆدێل و نمایشکردنیان لەیادەکاندا.
- ڕۆژانی ئەم یادانە نەکرێن بەپشوو بەڵکو وەک سونبلی کاردەکەین و بونیات دەنێینەوە لەکاردابین دەکرێت داهاتی ئەو رۆژانەی کاریشمان لە ١% یان کەمتر ببەخشین بۆ بوونیاتنانەوە.
- هەرجۆرە شەڕکردن یان کردەی تاوانکاری وەک کوشتنی بەئەنقەست سزاکەی دووقات بێت لەچاو ئەوەی لەیاسادا جێگیرکراوە.و وەک سوکایەتی بەخوێنی قوربانیان ئەژماربکرێت.
لە ڕەشپۆشییەوە بۆ ڕەنگ پۆشی :
- بەو پێیەی وێنە ئەرشیڤیەکانی هەڵەبجە ئەو ئازیزانەی بەچەکی کیمیایی شەهید بوون و بەجلوبەرگی رەنگاو رەنگەوە لە ناو شەقام و کۆڵانەکان و دەشتودەردا کەوتبوون.. یادەکان بەو رەنگ و جلانەوە بکرێنەوە.
- هەمان جۆری ئەو بازن و گوارەو موستیلانە لەدەست بکەنەوە یاخود هەمان ئەو سوخمەو کراس و کەوا زەردو سورانە بپۆشنەوە کە پڕبوون لەرەنگ و گوڵ .
- پیاوان لە هەمان جۆری ئەو پشتێن و کڵاوانە لەپشت بکەنەوە کە لەگۆڕی بەکۆمەڵدا بەڕەنگی جیاوازەوە دەدۆزرێنەوە.
