سهردێرهكان
- مەترسی ئەنفالکردنەوەی ئەنفال دادگایکردنی عەجاج. …………..ئیبراهیم شێخ وەسانی
- تاوانی ئەنفال بۆ نەوەکانت بگێڕەوە! با گۆپتەپە دووبارە نەبێتەوە… سروە نوری ئەزیز
- عەجاج وەک ئایشمان ………………..سەیوان محەمەد
- لە سێدارەدانی عەجاج و لە گۆڕنانی دۆسێی جێنۆساید ……………………………هۆمەر محەمەد
- خراپەکاریی سادەکردنەوە: ستراتیژی سادەکردنەوەی تاوانەکانی جینۆساید لای دەستەبژێری سیاسی کورد. ……………….. ئیبراهیم سادق مەلازادە
یادی ئەنفال؛ لە «مریشکە بەکرەکەی» عەلی کیمیاوییەوە هەتا ئەمڕۆ…………………هۆمەر محەمەد
یادی ئەنفال؛ لە «مریشکە بەکرەکەی» عەلی کیمیاوییەوە هەتا ئەمڕۆ
هۆمەر محەمەد
هێشتا زۆرینە یادی ئەنفال تەنها وەک پرسەیەک یاخود ماتەمینیەک بۆ قوربانیان دەبین، لەکاتێکدا یادکردنەوە بەخشینی ڕێزو شکۆیە بۆقوربانی، ئەویش بەگریان و شیوەن مسۆگەر نابێت بەڵکو بە بوونیاتنانەوەی کۆمەڵگەو پاراستنی کەلتوورو پێشختنی جومگەکانی کۆمەڵگە دەبێت. یادکردنەوەی ئەنفال بەبێ خوێندنەوەی پڕۆژەی ستراتیژیی بەعس بۆ «بێشوناسکردن» و «کۆیلەکردنی» مرۆڤی کورد. هەرچی بێت یادکردنەوە نییە. ئەنفال بریتیە لە پرۆژەی سرینەوەی شوناسی گوندنشینی کورد. عەلی حەسەن مەجید وەک نوێنەری دەوڵەت بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کورد، لە پلانەکانیدا تەنها مەبەستی سڕینەوەی جەستەیی نەبوو، بەڵکو ئامانجی سەرەکی، لەناوبردنی «مرۆڤی بەرهەمهێنەر» و بەرگریکارو نەهێشتنی گوندو دروستکردنی کۆمەڵگای زۆرە ملێ بوو بۆ کۆمەڵگەیەکی «مشەخۆر» بوو کە بۆ نان و ئاو، چاوی لە دەستی دەسەڵات بێت. ئەگەرچی خەڵک لەکۆمەڵگەکانیشدا ئامادەبوون برسی بن بەڵام نەبن بەجاش. بەڵام سیاسەتەکەی بەعس جێگیربوو و کاریگەری قوڵی لەسەر تەواوی کۆمەڵگەی کوردی دانا نەک هەر لەگوندەکان وکۆمەڵگاکان بەڵکو لەتێکدانی شوناسی شارەکانیش.
عەلی حەسەن مەجید گوندەکانی بە قەڵای مانەوەی کورد دەزانی بۆیە بە ئیستفزازەوە بەبەرپرسانی ناوچەی باکورو پارێزگارەکانی گوتبوو: من ئەو ناوچانە چۆڵ دەکەم ناهیڵم یەک کەسیان تێدا بمێنێ هاوینی داهاتوو نابێ هیچ گوندێك مابێتەوە، كۆمەڵگاكانی لێبەدەر. دەبێ ڕێك وەكو مریشكە بەكڕی لێبێت چۆن جووجكەكانی دەخاتە ژێر باڵیەوە. ئێمەش دەبێ ئەو خەڵكە بخەینە كۆمەڵگاكانەوەو چاومان لەسەریان بێت. چیتر ناهێڵم وەک کەر لە گوندەكاندا بژین و تێكدەران سەریان لێبدەن. لە ئێستا بەدواوە من ئارد، شەكر، نەوت، ئاو، كارەبا نادەم بەو گوندنشینانە. با لە من نزیك ببنەوە و گوێم لێبگرن، منیش بتوانم ئەو شتانەیان بۆ باس بكەم كە بڕوام پێیانەو پێویستن بۆ ئایدیۆلۆجی. بۆچی ڕێگەیان بدەم لەوێ وەك كەر بژین و هیچ شتێك نەزانن؟ بۆ گەنم؟ من گەنمی ئەوانم ناوێ. ئێمە ئەوە بیست ساڵە گەنم لە دەرەوە دەهێنین، با پێنج ساڵی تریشی لە سەربێ.
جەخت دەکاتەوە ” من ئەو ناوچە گەورەو بەرینە قەدەغە دەكەم و ناهێڵم كەسیان تێدا بمێنێت. لە قەرەداخەوە بۆ كفری بۆ دیالە بۆ دەربەندیخان بۆ سلێمانی سەرانسەر لە كۆیسنجقەوە بۆ ئێرە (كەركووك) چۆڵ دەكەم. تا گوێرو مووسڵ چۆڵ دەکەم یەك مرۆڤی تێدا نامێنێ تەنها ڕێگاوبانە سەرەكیەكان نەبێت. تا پێنج ساڵی تر ناهێڵم یەك بنیادەم پێ بخاتەناویان. من كشتوكاڵیانم ناوێ، تەماتەم ناوێ، بامێو خەیارم ناوێ. ئێمە ئەگەر بەم شێوەیە كار نەكەین چالاكیی تێكدەران هەرگیز كۆتایی نایەت، ئەمە هەموو تێبینیەكانی من بوو. پشت بە خوا ئێمە زۆر بە زوویی لەناویان دەبەین، لە ئێستاوە دەستپێدەکەین و لە هاویندا هیچ شتێك نەماوەتەوە.)
لەبنەرەتدا لای ئەم دەوڵەتدارە درندەو فاشیستە هەر کوردێک جاش نەبووبێت و لەزێدی خۆیدا مابێتەوە کەرە! مانەوەشی لەگوند ژیانێک دەژی نامرۆڤانەیە بۆیە پێی وایە کۆمەڵگە زۆرەملێیەکان باشترین چارەسەر هەتا کوردی وەک “جوجک و مریشکەبەکرە” تێدا بخاتە ژیر باڵی خۆیەوەو بە ئایدۆلۆژیای بەعس پەروەردەیان بکات کە تێیدا مرۆڤی کورد لە خاک و بەرهەمهێنان دادەبڕێت و دەخرێتە ژێر چاودێری و ئایدۆلۆژیای بەعسەوە. ئەم لۆژیکە بۆ ئەوە بوو جوتیاری خاوەن ئیرادە بکرێتە بوونەوەرێکی بێ دەسەڵات کە بە ئاسانی کۆنترۆڵ بکرێت. ئەگەر بەم سیاسەتەش قایل نەبێت ئەوا بلدۆزەر دەخاتەگەڕو دەیان نێرێت بۆ نزیک و دوور لەوێ ژێر خۆڵیان دەدات. لەراستیدا قسەی خۆی بردە سەر ئەوەی ئامادە نەبوو بێتەوە “ریزی نیشتمانی” و ملکەچی ژیانی ناو کۆمەلگاکان نەبێت دەبێت (سەریان پان بکرێتەوە)و بەشۆڤڵ ژێرخۆڵیان بدات.
تێڕامان لە مانەوەی کۆمەڵگە زۆرەملێکان
پرسیاری جەوهەری ئەوەیە: بۆچی دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ و دوای ٣٣ ساڵ لە حوکمڕانیی کوردی، هێشتا ئەو کۆمەڵگە زۆرەملێیانە وەک شوێنەواری پلانی بەعس ماونەتەوە؟ بۆچی دەسەڵاتی کوردی خەڵکەکەی بۆ سەر خاک و زێدی خۆیان نەگەڕاندەوە تا ببنەوە بە خاوەن شوناس و بەرهەمهێن؟ ئەی خەڵکی گوندنشین بۆچی وەک پەرچەکرداری بەعس نەگەڕانەوە بۆ زیدی خۆیان ؟ کەواتە بۆچی ڕاپەڕین و بۆچی بەعسیان لەکوردستان وەدەرنا ؟ لەراستیدا ئەمە توێژینەوەو بەدواداچوونی دەوێت ناکرێت لەخۆوە ڕمڵ لێبدەین و هۆکاری بێ بنەما ڕیز بکەین. بەڵام کێشەیەکە قابیل بەتێرامان و توێژینەوەو بنکۆڵکردن هەیە.
لەگەڵ ئەوەشدا بەشێکی وەڵامەکە لەو «قازانجە سیاسییە»دایە کە دەسەڵات لە کۆمەڵگایەکی «بەپۆلیس کراو» و «کۆکراوە»دا دەیبینێتەوە. کۆمەڵگایەک کە تەنها سەرقاڵی دابینکردنی بژێوی بێت، زۆر ئاسانتر جڵەو دەکرێ لە چاو کۆمەڵگایەکدا کە خاوەن خاک و ئیرادەی ژیان و بەرهەمهێنان بێت.
ئەو کاتەی عەلی کیمیاوی بە گاڵتەجاڕییەوە جنێو بەکۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەدات !
لە کۆبوونەوەیەکدی تردا دەڵێت : بە موستەشارەكانم وتووە ڕەنگە بڵێن ئێمە گوندەكانی خۆمان خۆش دەوێ و چۆڵی ناکەین. وتم، نا ناتوانم لەگوندەکەتان بهێڵمەوە چونکە بە چەكی كیمیایی لێیدەدەم و ئەو كاتە خۆت و خێزانت تیادەچن، دەبێ هەر ئێستا جێیبێڵیت. من ناتوانم پێت بڵێم چ رۆژێک بە چەكی كیمیایی هێرش دەكەم. هەر هەموویان بە چەكی كیمیایی تاقبڕ دەكەم! بزانم كێ قسە دەكات؟ كۆمەڵی نێودەوڵەتی؟ لە كۆمەڵی نێودەوڵەتی بەم و لەوانەش کە گوێیان لێدەگرن! هەر لەو کۆبوونەوانەدا قسەیەکی تری زۆر سەرنج راکێش دەکات ئەویش دەربارەی کوردە جاش و بەعسیەکانە، کاتێک دەڵێت وتم رەنگە کەسی باشیان تێدا بدۆزینەوە بەڵام جگەلە پارێزگارەکەی هەولێر و سلێمانی کەسیان نەباشن و نەدڵسۆزن !
تێڕامان لەم قسانەی عەلی حەسەن مەجید (وەک نوێنەرو بڕیار بەدەستی دەوڵەت) دەربارەی جاش و شوێنکەوتووانی خۆیان و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زۆر پیویستە بەڵام ئایا بەساڵی جارێک کۆبوونەوەو خۆ رەشپۆش کردن و فرمێسک رشتن ئەم لۆژیکەی عەلی حەسەن مەجید دەخوێندرێتەوە ؟ ئایا یادی ئەنفال و قسەکردن دەربارەی ئەنفال؛ بەبێ خوێندنەوەی فیکری فاشیزم و شۆڤێنیزمی عەرەبی قسەیەکی تەواوە ؟
. یادکردنەوەی ئەنفال بەبێ رەتکردنەوەی ئەو لۆژیکەی بەعس، کە نەهێشتنی گوندو پشتگوێخستنی جوتیارو کەرتی کشتوکاڵ و بەکۆیلەکردنی جوتیار بوو، تەنها رێوڕەسمێکی رووکەشە. ئەگەر بەڕاستی بمانەوێت یادی ئەنفال بکەینەوە، دەبێت ئەو “لۆژیکە بەعسییە” تێکبشکێنین کە هێشتا وەک کەلتوورێکی سیاسی، لە بڕیاردان و شێوازی حوکمڕانیی ئەمڕۆماندا رەنگیداوەتەوە.
